Muốn trà qua mùa nồm không mất hương và không mốc, bạn cần giữ trà ở bốn điều kiện: kín khí, khô, tối và xa mùi lạ; chia trà thành gói nhỏ để mỗi lần chỉ mở một gói; và không mở hộp trà trong những ngày độ ẩm cao nhất nếu không cần. Trà ướp hoa nhạy hơn trà mộc vì hương hoa bay nhanh và trà ướp đã qua nhiều lần hút ẩm. Trà đã có đốm mốc, mùi chua hay mùi ẩm mốc thì bỏ, không sấy lại để uống.
Mùa nồm ở miền Bắc thường rơi vào khoảng cuối xuân, khi hơi ẩm đọng trên tường, trên sàn và trên mọi đồ vật trong nhà. Đúng lúc đó, nhiều nhà lại còn trà biếu Tết chưa dùng hết. Bài này đi qua những điều nên làm và không nên làm với trà trong mùa này, từ chọn hộp đựng, chia gói, chọn chỗ đặt, dùng tủ lạnh và gói hút ẩm cho đúng, tới cách nhận ra trà đã hỏng.
Vì sao trà hỏng nhanh trong mùa nồm
Trà khô là thứ hút ẩm rất mạnh. Cánh trà đã sấy khô kỹ, khi gặp không khí ẩm sẽ hút hơi nước vào và mềm dần. Trà ẩm mất độ giòn, hương bay đi nhanh hơn, vị ngả nhạt và lâu dần có mùi ngái. Nếu độ ẩm đủ cao trong đủ lâu, nấm mốc có điều kiện phát triển trên cánh trà, nhất là ở đáy túi, chỗ trà bị nén chặt.
Trà ướp hoa còn nhạy hơn. Hương hoa bám trên bề mặt cánh trà và trong lớp ngoài của thân cánh, gặp ẩm và gặp không khí sẽ bay trước. Trà ướp bông sen hay trà ướp hoa tự làm ở nhà, vốn không được sấy kỹ như hàng làm nhiều lượt, lại càng dễ hỏng.
Một yếu tố khác là việc mở hộp. Mỗi lần mở hộp trong ngày nồm là một lần đưa không khí ẩm vào trong. Hộp trà lớn mà ngày nào cũng mở, phần trà ở đáy sau vài tuần đã ẩm hơn hẳn phần trà lúc mới mua. Đây là lý do chia gói nhỏ quan trọng hơn chọn hộp đắt tiền.
Cuối cùng là mùi. Trà hút mùi gần như mạnh bằng hút ẩm. Trong mùa nồm, nhà cửa thường đóng kín, mùi bếp, mùi ẩm tường, mùi nhang, mùi hoá chất tẩy rửa quanh quẩn trong nhà. Hộp trà không kín sẽ dần mang những mùi này.
Chọn đồ đựng trà
Không có loại hộp nào tốt tuyệt đối; điều quan trọng là kín, sạch và không mùi. Bảng dưới so sánh các loại đồ đựng hay gặp trong nhà.
| Đồ đựng | Điểm mạnh | Điểm cần chú ý |
|---|---|---|
| Hộp thiếc, hộp kim loại có nắp kép | Kín, chắn sáng, nhẹ | Hộp mới có thể có mùi; nên rửa, phơi khô, để thoáng trước khi dùng |
| Lọ sành, lọ gốm có nắp kín | Chắn sáng, ít ảnh hưởng mùi nếu tráng men | Lọ không tráng men có thể hút ẩm và mùi; nắp phải thật khít |
| Lọ thuỷ tinh nắp kín | Kín, dễ rửa sạch mùi | Để trà gặp ánh sáng; nên đặt trong tủ tối |
| Túi zip nhiều lớp có lớp bạc | Gọn, chia gói nhỏ dễ | Nên ép bớt không khí khi đóng; túi mỏng một lớp thì không đủ kín |
| Túi hút chân không | Gần như không còn không khí | Trà cánh dài dễ gãy vụn khi hút quá chặt |
| Hộp giấy, hộp gỗ trang trí | Đẹp, hợp làm quà | Thường không kín; nên chuyển trà sang đồ đựng khác nếu cất lâu |
Với trà ướp hoa, nhiều người dùng hai lớp: túi zip có lớp bạc ép bớt không khí, đặt trong hộp thiếc hoặc lọ sành có nắp kín. Cách này chắn được cả ẩm, sáng và mùi, lại cho phép chia gói nhỏ bên trong.
Chia gói và cất trà trước khi vào mùa nồm
Thời điểm tốt nhất để xếp lại trà là những ngày hanh khô trước khi mùa nồm đến, khi trà còn khô giòn. Các bước dưới đây làm một lần, dùng được cả mùa.
- Chọn ngày khô ráo. Làm vào buổi trưa ngày hanh, phòng đóng cửa ít gió, tay khô, dụng cụ khô.
- Kiểm tra trà. Bóp nhẹ vài cánh trà: giòn vỡ là khô, mềm dẻo là đã hút ẩm. Ngửi xem còn hương, có mùi lạ không.
- Chia thành gói nhỏ. Mỗi gói đủ dùng trong một hai tuần. Gói đang dùng để riêng, các gói còn lại cất sâu.
- Ép bớt không khí và đóng kín. Với túi zip, ép nhẹ cho bớt không khí trước khi kéo khoá. Với hộp, đổ trà gần đầy để ít khoảng trống.
- Ghi ngày và tên trà. Một mẩu giấy dán ngoài hộp giúp bạn biết gói nào mở trước, gói nào sắp hết hạn dùng ngon.
- Đặt chỗ khô, tối, mát, xa mùi. Tủ trong phòng ngủ hoặc phòng khách thường tốt hơn tủ bếp. Tránh đặt sát tường ngoài, gầm cầu thang, chỗ gần nhà tắm.
- Chỉ mở gói đang dùng. Lấy trà bằng thìa khô, đóng gói lại ngay sau khi lấy.
Gói hút ẩm loại dành cho thực phẩm có thể đặt vào hộp đựng bên ngoài túi trà, không đặt lẫn trực tiếp vào trà. Gói hút ẩm đã no ẩm thì không còn tác dụng, nên thay hoặc làm khô theo hướng dẫn của loại đó.
Mỗi loại trà một cách cất
Trà ướp hoa. Nhạy nhất với ẩm, sáng và không khí. Chia gói nhỏ ngay khi mua, đóng hai lớp, ưu tiên dùng trước các loại trà khác. Đừng giữ trà ướp hoa qua nhiều mùa chỉ vì nó quý; hương hoa không đẹp lên theo thời gian.
Trà xanh mộc, trà búp. Cũng cần kín và khô, nhưng chịu được lâu hơn trà ướp hoa. Màu nước và vị tươi giảm dần theo tháng, nên vẫn ưu tiên dùng trong năm.
Trà ô long rang, hồng trà. Đã qua lên men hoặc rang, ít nhạy hơn trà xanh. Vẫn cần kín và tránh mùi; trà rang để lâu có thể nhạt mùi rang nhưng ít khi hỏng nhanh nếu khô.
Trà bánh, trà ủ lâu năm. Có người giữ loại này nhiều năm theo cách riêng, cần thoáng khí ở mức nhất định. Đây là mảng riêng của người chơi trà ủ; với mùa nồm, điều quan trọng nhất vẫn là tránh ẩm đọng, tránh mốc.
Trà túi lọc. Lớp giấy bọc mỏng, hương bay nhanh. Để cả hộp trong túi kín hoặc hộp kín, đóng lại sau mỗi lần lấy.
Tủ lạnh: dùng được, nhưng phải đúng cách
Nhiều người cất trà quý trong tủ lạnh để giữ hương. Nhiệt độ thấp làm hương bay chậm hơn, nhưng tủ lạnh có hai mặt trái: nhiều mùi thực phẩm, và hơi nước sẽ đọng lên trà mỗi khi bạn lấy ra ở nhiệt độ phòng ẩm. Trong mùa nồm, chuyện đọng hơi nước càng dễ xảy ra.
Nếu dùng tủ lạnh, trà phải được chia gói nhỏ, mỗi gói bọc kín hai lớp, đặt trong hộp có nắp, để ở ngăn ít mùi. Khi cần dùng, lấy cả gói ra, để nguyên gói kín cho về nhiệt độ phòng trong vài giờ rồi mới mở. Mở ngay khi gói còn lạnh, hơi ẩm trong không khí sẽ đọng thành nước trên cánh trà.
Không nên cho cả hộp trà lớn vào tủ lạnh rồi mỗi ngày lấy ra mở một lần. Làm như vậy, trà trải qua chu kỳ lạnh rồi nóng, đọng ẩm rồi khô lặp đi lặp lại, hỏng nhanh hơn cả để ở nhiệt độ phòng. Với lượng trà dùng trong vài tháng, hộp kín ở chỗ khô mát thường là đủ; tủ lạnh dành cho trà cất lâu hơn.
Ngăn đá thì càng cần cẩn thận hơn, vì chênh lệch nhiệt độ khi lấy ra lớn hơn. Phần lớn gia đình không cần đến ngăn đá cho trà uống hằng ngày.
Nhận ra trà đã ẩm, đã hỏng
Cánh trà mềm, dẻo. Trà khô bóp vỡ giòn. Trà bóp không vỡ mà dẻo, cong là đã hút ẩm. Trà ở giai đoạn này chưa hẳn hỏng nhưng hương đã giảm và cần dùng sớm.
Mùi ngái, mùi ẩm. Trà mất mùi hoa và có mùi giống giấy ẩm, rơm ẩm là dấu hiệu ẩm lâu ngày. Pha thử thấy vị nhạt, chua nhẹ thì trà đã xuống cấp rõ.
Đốm trắng, đốm xanh, sợi tơ. Đây là nấm mốc. Trà có mốc nên bỏ toàn bộ gói, không nhặt bỏ phần mốc rồi dùng phần còn lại, không sấy lại để uống.
Vón cục. Trà kết thành cục ở đáy túi thường do ẩm. Gỡ ra kiểm tra kỹ bên trong cục, nơi mốc dễ bắt đầu nhất.
Mùi lạ không phải của trà. Trà mang mùi bếp, mùi nước hoa, mùi long não là đã hút mùi từ chỗ cất. Trà không hỏng về an toàn nhưng mất giá trị thưởng thức; nên chuyển chỗ cất cho những gói còn lại.
Trà đã hút ẩm nhẹ thì xử lý thế nào
Trà mới hơi mềm, không có mùi mốc, không có đốm lạ, vẫn có thể dùng. Một số người sấy nhẹ trà trên chảo khô ở lửa rất nhỏ, đảo liên tục trong thời gian ngắn cho trà giòn lại, rồi để nguội hẳn và cất kín. Cách này lấy lại được độ khô nhưng không lấy lại được hương đã bay, và nếu quá tay sẽ làm trà có mùi khét.
Với trà ướp hoa, sấy lại thường làm mất thêm phần hương còn sót. Nếu trà ướp hoa đã hút ẩm nhẹ, cách tốt hơn là dùng sớm, pha nhiều trà hơn một chút để bù hương, và coi gói đó là trà uống thường ngày thay vì trà thưởng.
Ranh giới cần giữ rõ: trà có mốc, có mùi chua, mùi mốc thì bỏ. Sấy lại không làm mất độc tố mà một số loại nấm mốc có thể đã sinh ra, và mắt thường không phân biệt được loại mốc nào. Tiếc một gói trà không đáng bằng một lần khó chịu trong người.
Năm sau, rút kinh nghiệm bằng cách mua lượng trà vừa đủ dùng trước mùa nồm, chia gói ngay từ khi mua về, và để những gói ngon nhất uống trong những tháng khô ráo. Trà là thứ ngon nhất khi còn tươi; tích trữ nhiều chưa bao giờ là cách giữ trà tốt.
Câu hỏi thường gặp
Trà ướp hoa để được bao lâu sau khi mở gói?
Tuỳ cách ướp và cách cất. Đóng kín, để chỗ khô mát, trà ướp kỹ thường giữ hương tốt trong vài tuần đến vài tháng sau khi mở. Mở hộp càng nhiều lần, hương càng bay nhanh, nhất là trong mùa nồm.
Có nên để gói hút ẩm trực tiếp vào túi trà không?
Không nên để gói hút ẩm tiếp xúc trực tiếp với trà, nhất là loại không ghi rõ dùng cho thực phẩm. Đặt gói hút ẩm trong hộp ngoài, bên cạnh túi trà đã đóng kín, vừa hút ẩm vừa không lẫn vào trà.
Máy hút ẩm có giúp giữ trà không?
Có, máy hút ẩm giảm độ ẩm cả phòng, giúp trà, ấm đất và nhiều đồ khác ít bị ảnh hưởng. Nhưng trà vẫn cần đựng kín, vì máy không loại được mùi và không chạy liên tục mọi lúc.
Trà mộc và trà ướp hoa có cất chung một hộp được không?
Không nên. Trà mộc sẽ hút hương hoa, còn trà ướp hoa mất hương nhanh hơn. Hãy cất mỗi loại trong đồ đựng riêng, nếu có thể thì đặt ở hai ngăn khác nhau.
Hộp gỗ đựng trà quà biếu có cất trà lâu được không?
Hộp gỗ trang trí thường không kín và gỗ có mùi riêng. Nếu muốn cất lâu, hãy chuyển trà sang túi kín hoặc hộp thiếc, giữ hộp gỗ làm vỏ ngoài hoặc trưng bày.
Trà bị ẩm có tận dụng vào việc khác được không?
Trà chỉ hơi ẩm, chưa mốc, nhiều người tận dụng để khử mùi tủ lạnh, tủ giày hoặc ủ phân cho cây. Trà đã mốc thì nên bỏ, không dùng vào việc tiếp xúc với da hay thực phẩm.