Muốn giữ hương cho trà ướp hoa, bạn cần ba điều: nước không quá sôi già (thường để nguội bớt sau khi sôi), ấm và chén được tráng thật nóng, và thời gian hãm mỗi nước ngắn hơn khi pha trà mạn. Lượng trà vừa phải để hương hoa và vị trà nền cân nhau; số nước thường dừng ở ba tới bốn nước, khi hương hoa đã nhạt hẳn. Trà sen ướp gạo chịu nước nóng hơn trà nhài; trà ướp bông và trà trắng ướp hoa cần nhẹ tay hơn cả.
Bài này không lặp lại cách pha trà nói chung mà đi riêng vào nhóm trà ướp hoa: vì sao chúng nhạy với nhiệt, nên chỉnh từng thông số thế nào, mỗi nước nên chờ đợi điều gì, và những lỗi làm một gói trà ướp kỹ trở nên nhạt nhẽo. Các con số trong bài là ví dụ giả định để bạn có điểm bắt đầu; ấm, nước và khẩu vị mỗi nhà một khác nên hãy chỉnh dần theo cảm nhận của mình.
Vì sao trà ướp hoa nhạy cảm với nước nóng
Hương hoa trong trà ướp là những chất thơm bám vào bề mặt và thấm vào thân cánh trà qua các lượt ướp. Chúng bay hơi nhanh hơn nhiều so với vị chát và vị ngọt của trà nền. Khi gặp nước sôi già, phần hương nhẹ nhất bay ngay trong mấy giây đầu, đúng lúc bạn còn chưa kịp rót ra chén. Kết quả là chén trà vẫn chát, vẫn ngọt hậu nhưng hương hoa mỏng đi rõ rệt.
Trà nền của trà ướp hoa phần lớn lại là trà xanh. Trà xanh gặp nước quá nóng và hãm lâu thì ra nhiều vị chát đắng, che lấp phần hương còn sót. Đó là hai lý do cộng lại khiến nhiều người phàn nàn "trà sen này chẳng thơm gì", trong khi vấn đề nằm ở cách pha.
Người pha trà mạn kiểu cũ ở miền Bắc quen dùng nước sôi sùng sục, tráng ấm, chế nước liền tay. Cách đó hợp với trà mạn búp to, sao kỹ, cần nước nóng để ra vị. Với trà ướp hoa, bạn vẫn giữ được tinh thần ấy, chỉ cần hạ nhiệt nước một chút và rút ngắn thời gian. Không cần nhiệt kế; vài lần pha là tay quen.
Cũng cần nói rằng không có một nhiệt độ "đúng" cho mọi gói trà. Trà ướp kỹ nhiều lượt, trà nền sao già có thể chịu nước nóng hơn; trà ướp nhẹ, búp non thì cần nước dịu hơn. Phần tiếp theo cho bạn điểm xuất phát, phần sau đó cho bạn cách chỉnh.
Điểm bắt đầu cho từng loại trà ướp hoa
Bảng dưới là gợi ý ban đầu cho ấm dung tích khoảng 150–200 ml. Các con số là ví dụ giả định để bạn thử lần đầu, không phải chuẩn; hãy chỉnh theo khẩu vị và theo gói trà cụ thể.
| Loại trà | Nước | Lượng trà (ví dụ giả định) | Hãm nước đầu | Số nước thường dùng |
|---|---|---|---|---|
| Trà sen ướp gạo nhiều lượt | Vừa sôi, để nguội bớt một lúc | Phủ kín đáy ấm, khoảng 5–7 g | Ngắn, rồi tăng dần | 3–4 nước |
| Trà sen ướp bông | Nguội hơn trà sen ướp gạo | Ít hơn, khoảng 3–5 g | Rất ngắn | 2–3 nước |
| Trà nhài trà nền xanh | Để nguội rõ sau khi sôi | Khoảng 4–6 g | Ngắn | 3–4 nước |
| Trà nhài viên cuộn | Như trà nhài trà nền xanh | Khoảng 4–5 g | Nước đầu đánh thức, đổ đi hoặc uống tuỳ ý | 4–5 nước |
| Trà trắng ướp hoa | Nóng vừa | Khoảng 4–5 g | Lâu hơn các loại trên một chút | 3–4 nước |
| Trà ngâu, trà hoa bưởi | Để nguội bớt | Trà hoa bưởi dùng ít hơn vì hương mạnh | Ngắn | 3 nước |
Nếu chưa quen, hãy bắt đầu từ phía nhẹ: ít trà hơn, nước nguội hơn, hãm ngắn hơn. Trà nhạt thì nước sau bạn tăng thêm được; trà đã chát đắng thì không cứu được ấm đó. Ghi lại một hai dòng sau mỗi lần pha giúp bạn tìm ra cách hợp với ấm và nước nhà mình nhanh hơn.
Một ấm trà ướp hoa từ đầu đến cuối
Trình tự dưới đây dùng cho ấm nhỏ và chén nhỏ, cách pha phổ biến trong các buổi thưởng trà. Nếu bạn dùng ấm lớn, nguyên tắc vẫn vậy, chỉ cần tăng lượng trà và giữ thời gian hãm ngắn.
- Đun nước và để nguội bớt. Nước vừa sôi thì tắt bếp, mở nắp ấm đun cho hơi bớt nóng. Nếu bạn có nhiệt kế, có thể bắt đầu ở khoảng 80–90 °C, coi đó là ví dụ để thử.
- Tráng ấm, tống và chén. Rót nước nóng vào ấm, đậy nắp, rồi rót ra tống, ra chén cho mọi thứ nóng đều. Ấm lạnh sẽ hút mất nhiệt của nước pha.
- Cho trà vào ấm còn nóng. Đậy nắp vài giây rồi mở ra ngửi. Hơi ấm làm hương khô bốc lên, đây là lúc dễ cảm nhận hương hoa nhất.
- Rót nước đầu. Rót nhẹ theo thành ấm, không dội thẳng vào giữa đống trà. Hãm ngắn rồi chắt hết ra tống.
- Chia chén. Từ tống rót ra các chén để chén nào cũng đều vị. Rót kiệt, không để nước đọng lại ngâm trà trong ấm.
- Pha các nước sau. Mỗi nước kéo dài thời gian hãm thêm một chút. Ngửi nắp ấm sau mỗi lần rót để biết hương còn bao nhiêu.
- Dừng khi hương hoa đã tắt. Khi nắp ấm chỉ còn mùi lá trà, có thể chuyển sang uống tiếp như trà xanh thường hoặc dừng.
Hai điểm hay bị bỏ qua là rót kiệt và rót theo thành ấm. Nước còn đọng lại trong ấm sẽ tiếp tục ngâm trà, khiến nước sau chát gắt. Dội nước mạnh vào giữa thì cánh trà bị đánh tơi, ra vị quá nhanh và hương bay mất.
Mỗi nước nói lên điều gì
Nước đầu. Hương hoa thường rõ nhất, vị trà chưa ra hết. Với trà ướp gạo nhiều lượt, đây là lúc thưởng hương. Với trà viên cuộn chặt, nước đầu chủ yếu để viên trà nở, có người đổ đi, có người uống.
Nước hai. Hương và vị cân nhau, nhiều người coi đây là chén ngon nhất. Nếu hương nước hai đã nhạt hẳn so với nước đầu, gói trà có thể ướp ít lượt hoặc có thêm hương liệu.
Nước ba. Vị trà nền lên rõ, hương hoa lùi lại. Trà nền tốt sẽ cho nước ba ngọt hậu, trà nền kém sẽ lộ chát gắt.
Nước bốn trở đi. Phần lớn trà ướp hoa đã hết hương. Nếu vẫn thích, bạn có thể hãm lâu hơn để uống như trà xanh nhạt.
Bã trà. Ngửi bã lúc còn ấm để biết hương đã ngấm vào thân trà hay chỉ bám ngoài. Đây cũng là cách người sành đánh giá một gói trà sau khi uống xong.
Chỉnh lại khi chén trà chưa vừa
Sau vài lần pha, bạn sẽ gặp một trong mấy tình huống dưới đây. Mỗi lần chỉ nên đổi một thứ, để biết chính xác thứ nào tạo ra khác biệt.
| Bạn thấy | Nguyên nhân hay gặp | Thử chỉnh |
|---|---|---|
| Chát đắng, hương hoa mờ | Nước quá nóng, hãm quá lâu, quá nhiều trà | Để nước nguội thêm, rút ngắn thời gian, bớt trà |
| Nhạt cả hương lẫn vị | Ít trà, nước nguội quá, ấm không được tráng nóng | Tăng trà, tráng ấm kỹ, nước nóng hơn một chút |
| Hương rõ nhưng vị mỏng | Trà nền nhẹ hoặc hãm quá ngắn | Giữ nhiệt, kéo dài thời gian hãm thêm chút ở nước hai |
| Nước đục, có váng | Nước pha nhiều vôi, hoặc trà nhiều vụn | Đổi nguồn nước, sàng bớt vụn trước khi pha |
| Hương lạ, không giống hoa | Ấm ám mùi trà khác, hoặc trà đã hút mùi khi cất | Pha thử trong ấm sứ sạch, kiểm lại chỗ cất trà |
| Nước đầu thơm, nước hai mất hẳn | Trà ướp ít lượt hoặc có hương liệu | Không chỉnh được bằng cách pha, đánh giá lại gói trà |
Dòng cuối bảng là chỗ cách pha dừng lại và chất lượng trà bắt đầu. Khi bạn đã thử đủ các cách chỉnh mà hương vẫn tụt nhanh sau nước đầu, nhiều khả năng vấn đề nằm ở gói trà chứ không ở tay pha.
Những lỗi làm trà ướp hoa nhạt hương
Dùng ấm đã ám mùi trà khác. Ấm đất nung không tráng men giữ mùi rất lâu. Pha trà sen trong ấm vừa pha trà ô long rang hay trà nhài, hương sẽ lẫn. Nên có một ấm riêng cho trà ướp hoa, hoặc dùng ấm sứ tráng men, ấm thuỷ tinh dễ rửa sạch mùi.
Để trà ngâm lâu trong ấm. Rót ra chưa hết, để ấm đứng trên bàn trong lúc nói chuyện, đến lúc rót tiếp thì nước đã đắng. Thói quen rót kiệt vào tống giải quyết được việc này.
Mở hộp trà nhiều lần, lấy trà bằng tay ướt. Mỗi lần mở nắp là một ít hương bay đi, tay ướt làm trà ẩm. Lấy trà bằng thìa khô và đậy hộp lại ngay.
Pha cạnh nguồn mùi mạnh. Nhang, nến thơm, đồ ăn nóng, nước hoa đều cạnh tranh với hương trà. Một bàn trà thoáng, không có mùi mạnh giúp bạn nhận ra hương hoa tốt hơn hẳn.
Nước có vấn đề. Nước máy còn mùi khử trùng, nước giếng nhiều vôi, nước đun đi đun lại đều làm trà kém hương. Chuyện chọn và đun nước có một bài riêng trong danh mục này.
Uống trà ướp hoa thế nào cho thú vị và vừa phải
Trà ướp hoa hợp nhất với chén nhỏ, uống từng ngụm, để hương đi lên mũi trước khi vị chạm lưỡi. Nhiều người ngửi nắp ấm và đáy chén cạn như một phần của buổi trà; đó là lúc hương hoa còn đọng lại rõ nhất. Bánh ngọt nhẹ, hạt sen sấy hay mứt ít đường đi kèm được, còn đồ ăn nặng mùi như gừng, quế thì dễ át hương.
Trà có chất kích thích; uống nhiều, uống muộn có thể làm khó ngủ hoặc cồn cào với người nhạy cảm. Uống lúc đói cũng làm một số người khó chịu. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ về việc uống trà. Những lời gắn trà ướp hoa với công dụng an thần, chữa bệnh không phải là căn cứ để chọn trà hay chọn cách uống.
Cuối cùng, hãy coi các con số trong bài là điểm khởi đầu. Pha vài lần với cùng một gói trà, thay đổi một thông số mỗi lần, bạn sẽ nhanh chóng tìm được cách pha hợp nhất với ấm, nước và khẩu vị nhà mình. Đó cũng là cái thú của người thưởng trà: hiểu gói trà mình đang có, chứ không chỉ làm theo bảng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đổ bỏ nước đầu của trà ướp hoa không?
Tuỳ loại. Trà ướp gạo dạng cánh rời thường cho hương rõ nhất ở nước đầu nên nhiều người uống luôn. Trà viên cuộn chặt hay trà để lâu có bụi thì nước đầu thường dùng để đánh thức và tráng, có thể đổ đi.
Dùng bình giữ nhiệt pha trà sen cả ngày có được không?
Được cho tiện, nhưng trà ngâm lâu trong nước nóng sẽ chát đắng và mất gần hết hương hoa. Nếu muốn mang đi, nên pha riêng rồi chắt nước trà ra bình, bỏ bã lại, hoặc dùng bình có lõi lọc tách được trà.
Trà sen có pha lạnh được không?
Có người ngâm trà sen trong nước nguội để trong tủ lạnh vài giờ. Cách này cho vị dịu, ít chát, hương nhẹ. Cần dùng nước sạch đã đun sôi để nguội, đậy kín và uống trong ngày.
Ấm thuỷ tinh hay ấm đất hợp với trà ướp hoa hơn?
Ấm thuỷ tinh và ấm sứ trắng không giữ mùi, dễ nhìn màu nước, hợp để làm quen và so sánh. Ấm đất giữ nhiệt tốt, nhưng nên dành riêng cho một loại trà ướp hoa để mùi không lẫn.
Pha trà ướp hoa bằng nước sôi già có sao không?
Không có gì nguy hiểm, chỉ là phần hương hoa bay đi nhiều và trà dễ chát. Nếu bạn thích vị đậm và quen cách pha trà mạn, có thể giữ thói quen nhưng rút thật ngắn thời gian hãm.
Một gói trà ướp hoa pha được mấy người?
Tuỳ cỡ ấm và lượng trà mỗi lần. Với ấm nhỏ cho hai ba người, mỗi lần dùng một nhúm phủ đáy ấm, pha ba bốn nước. Ghi lại lượng trà mỗi lần giúp bạn biết gói trà dùng được bao lâu.